Wole guzkowe
Przerost tarczycy jest w początkowym okresie zupełnie równomierny. Z biegiem czasu dochodzi jednak do powstania niejednolitych struktur zarówno w obrębie zrazików, jak też w tkance międzyzrazikowej. W obrębie tarczycy dochodzi w ten sposób do powstania jednego guzka lub mnogich guzków. Oprócz tego zjawiają się obszary objęte zmianami wstecznymi (torbiele rzekome), wylewy krwawe, zwłóknienia i zwapnienia); one również naruszają jednolitą dotychczas strukturę tarczycy. Niektóre guzki hormonalnie czynne ulegają okoleniu torebką łącznotkankową; powstaje gruczolak (adenoma). Posługując się metodą scyntygraficzną, udało się zidentyfikować guzki chłonące jod zupełnie identycznie, jak przyległy miąższ (guzek „ciepły"), guzki znacznie słabiej lub zupełnie nie wychwytujące jodu (guzek „zimny") oraz guzki wychwytujące dużo jodu, które są hormonalnie bardzo czynne i nie podlegają sterowaniu przez TSH (guzek „gorący"). Wole guzkowe jako całość może wydzielać prawidłową ilość hormonów tarczycy; jest to wole guzkowe obojętne, tj. utrzymujące ustrój w stanie eutyreozy. Nierzadko jednak wole guzkowe staje się przyczyną nadmiernego wydzielania hormonów tarczycy, mówimy wtedy o wolu guzkowym toksycznym. Wśród guzków „zimnych" znajdują się raki tarczycy (ok. 5°/o); wykrycie guzka „gorącego" uzasadnia również czynne leczenie, ponieważ guzki „gorące" niemal z reguły powodują zaburzenia rytmu serca, wychudzenie, nerwowość itp. W wolu guzkowym dążymy w zasadzie do leczenia operacyjnego, ponieważ nie ma pewności, jakie znaczenie przypada niejednolitej strukturze miąższu tarczycy.